استلام حجر الاسود ( - - ) استلام ) با دست چپ براى كسى كه دست راستش از آرنج قطع شده ، مستحب است . « 4 » قصاص ( - - ) قصاص ) قطع دست از آرنج ، قطع دست جنايتكار از آرنج است ، « 5 » ولى ديهء ( - - ) ديه ) آن ، ديهء دست ( - - ) دست ) مىباشد . « 6 » به قول مشهور ديهء شكستن آرنج ، يك سوم ديهء دست است ، ليكن در صورت بهبود يافتن بدون عيب و كجى ، صد مثقال شرعى طلا ( صد دينار ) است . ديهء آرنج در صورت ترك برداشتن ، هشتاد دينار و در صورت نمايان شدن استخوان و نيز سوراخ شدن ، بيست و پنج دينار و در صورت كوبيده شدن ، يك سوم ديهء نفس ( سيصد و سى و سه دينار و يك سوم دينار ) اگر بهبودى نيابد يا به طور كج خوب شود ؛ ليكن اگر بدون عيب ، بهبود يابد ديهء آن چهار پنجم ديهء كوبيده شدن است . ديهء جا به جا شدن استخوان آرنج پنجاه دينار و در صورت در رفتن آن ، سى دينار است . « 7 » آروغ آروغ : باد معده برآمده از گلو . از آن به مناسبت در باب‌هاى صوم و اطعمه و اشربه سخن گفته شده است . در حديث نبوى صلّى اللّه عليه و آله آمده است : آروغ از نعمت‌هاى الهى است ؛ آنگاه كه يكى از شما آروغ زد ، حمد خدا را گويد . « 1 » كراهت آروغ زدن رو به آسمان « 2 » ، وجوب خوددارى روزه‌دار از آروغ زدن در صورت علم به بيرون آمدن چيزى از گلو به واسطهء آن « 3 » و بطلان روزه در صورت فرو بردن عمدى آنچه كه به واسطهء آروغ زدن بدون اختيار از گلو بيرون آمده ، از احكام آن است . « 4 » آزادى آزادى : رهايى انسان از سلطه ديگرى / رهايى از بردگى . آزادى به معناى نخست : آزادى فرد يا ملّت ، رهايى از يوغ بردگى ديگرى و

--> ( 4 ) 19 / 345 . ( 5 ) 42 / 401 . ( 6 ) 43 / 246 . ( 7 ) 282 - 286 و مبانى تكملة المنهاج 2 / 329 . 1 وسائل الشيعة 24 / 247 . 2 جواهر الكلام 36 / 465 . 3 توضيح المسائل مراجع / م 1651 . 4 العروة الوثقى 2 / 194 .